Bộ Tư pháp lấy ý kiến hoàn thiện Nghị định quy định chi tiết Luật Hòa giải ở cơ sở

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, ngày 24/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Việc ban hành Luật là dấu mốc quan trọng trong hoàn thiện thể chế về hòa giải ở cơ sở, tạo cơ sở pháp lý để hoạt động hòa giải tiếp tục phát huy vai trò trong giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp từ sớm, từ cơ sở, góp phần củng cố đoàn kết cộng đồng, phòng ngừa vi phạm pháp luật và xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 có nhiều quy định mới về tổ chức, hoạt động hòa giải, đội ngũ hòa giải viên, huy động nguồn lực xã hội, bảo đảm kinh phí, chuyển đổi số, nâng cao giá trị pháp lý của kết quả hòa giải và tăng cường các biện pháp phòng ngừa vi phạm pháp luật ngay từ cơ sở. Để các quy định mới sớm đi vào cuộc sống, việc xây dựng và ban hành Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật là nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết.

 Cụ thể hóa 13 nội dung được giao, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác hòa giả

Trình bày báo cáo dẫn đề, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giáp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa cho biết, dự thảo Nghị định được Bộ Tư pháp chủ trì xây dựng trên cơ sở kế thừa những quy định còn phù hợp của Nghị định số 15/2014/NĐ-CP, đồng thời cụ thể hóa các quy định mới của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026, khắc phục những bất cập từ thực tiễn và đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số, huy động nguồn lực xã hội và bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở.

Dự thảo Nghị định quy định chi tiết 13 nội dung được Luật giao, tập trung vào phạm vi hòa giải ở cơ sở; bầu, chỉ định, công nhận và thôi làm hòa giải viên; Tổ trưởng tổ hòa giải; hình thức tiến hành và hỗ trợ tham gia hòa giải; kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở; trách nhiệm quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở. 

Bên cạnh đó, dự thảo hướng dẫn thêm một số nội dung cần thiết cho tổ chức thi hành Luật như hướng dẫn xác định phạm vi hòa giải, xử lý vụ việc không thuộc phạm vi hòa giải, rà soát, kiện toàn tổ hòa giải, theo dõi việc thực hiện thỏa thuận hòa giải thành và sổ theo dõi hoạt động hòa giải.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung nhiều quy định về bầu hòa giải viên, trong đó có biểu quyết trực tuyến và kết hợp các hình thức bầu; quy định trình tự, thủ tục chỉ định hòa giải viên; bổ sung cơ chế mời người có uy tín, kiến thức, chuyên môn tham gia hỗ trợ hòa giải và bố trí người phiên dịch trong trường hợp cần thiết.
Dự thảo cũng dành nội dung đáng kể cho chuyển đổi số, gồm bầu hòa giải viên trực tuyến, hòa giải trực tuyến, kết quả hòa giải dưới dạng điện tử và sổ theo dõi hoạt động hòa giải dưới dạng điện tử, gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và phù hợp điều kiện thực tế.

Tháo gỡ nhiều vướng mắc thực tiễn từ phạm vi hòa giải đến nguồn lực thực hiện

Tại phiên thảo luận về phạm vi hòa giải ở cơ sở, đại diện Sở Tư pháp tỉnh Tây Ninh cho rằng đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng, quyết định việc hòa giải viên có thể tiếp nhận, tiến hành hòa giải một vụ, việc cụ thể hay không. Đại biểu thống nhất với cách tiếp cận mở rộng phạm vi hòa giải, song đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với pháp luật chuyên ngành, nhất là pháp luật về đất đai, hôn nhân và gia đình, lao động, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, xử lý vi phạm hành chính, hình sự và tư pháp người chưa thành niên.

Một số ý kiến đề nghị làm rõ hơn cách xử lý đối với những vụ việc vừa có mâu thuẫn, tranh chấp dân sự, gia đình, bồi thường, vừa có dấu hiệu vi phạm pháp luật; bảo đảm hòa giải viên chỉ hỗ trợ giải quyết phần mâu thuẫn, tranh chấp thuộc phạm vi hòa giải, không thay thế cơ quan có thẩm quyền trong việc xử lý trách nhiệm pháp lý.

Về nội dung bầu, chỉ định hòa giải viên, các đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy trình bầu, chỉ định, công nhận hòa giải viên; làm rõ hồ sơ, biên bản trong trường hợp chỉ định; quy định về thời hạn và việc kiện toàn sau khi hết thời gian chỉ định. Một số ý kiến cũng đề nghị nghiên cứu thêm quy định chuyển tiếp để xử lý các trường hợp đang trong quá trình bầu, công nhận khi Luật và Nghị định mới có hiệu lực.

Về kinh phí và chế độ của những người tham gia hòa giải, nhiều ý kiến đề nghị quy định rõ hơn cơ chế địa phương quyết định mức chi cao hơn trong khả năng ngân sách, đơn giản hóa thủ tục thanh toán và làm rõ các khoản hỗ trợ khi hòa giải viên gặp tai nạn, rủi ro. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế bảo đảm kinh phí trong trường hợp cấp xã gặp khó khăn về nguồn lực.

Về chuyển đổi số và hòa giải trực tuyến, một số đại biểu đề nghị quy định phải phù hợp với điều kiện tiếp cận công nghệ tại cơ sở, nhất là những địa bàn còn hạn chế về thiết bị, hạ tầng. Đại biểu cũng đề nghị bảo đảm việc biểu quyết trực tuyến có biên bản, có cơ chế xác nhận kết quả và bảo mật thông tin tương đương các hình thức trực tiếp.

Đại diện Sở Tư pháp TPHCM cho rằng cần làm rõ hơn hồ sơ, tài liệu kèm theo trong quy trình chỉ định hòa giải viên và việc ghi nhận kết quả biểu quyết trực tuyến.

Bên cạnh đó, có ý kiến cho rằng việc theo dõi, đôn đốc cần được thiết kế phù hợp với tính chất tự nguyện của hòa giải, không tạo ra sự cưỡng chế thực hiện thỏa thuận. Đại diện Liên đoàn Luật sư tỉnh Tây Ninh đề nghị tiếp tục làm rõ giá trị pháp lý của biên bản hòa giải thành và cách xử lý trường hợp các bên đã hòa giải thành nhưng sau đó tiếp tục yêu cầu hòa giải lại.

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Trần Thị Thanh Lam đánh giá cao sự chủ động của Bộ Tư pháp trong tổ chức Hội thảo ngay sau khi Luật được Quốc hội thông qua, cũng như sự chuẩn bị công phu, nghiêm túc của hồ sơ dự thảo Nghị định.

Ghi nhận các ý kiến tham luận, thảo luận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu để bảo đảm Nghị định có tính khả thi, bám sát thực tiễn. Trong đó, cần rà soát, hoàn thiện các quy định về rà soát, kiện toàn và bầu hòa giải viên; quy định về phạm vi hòa giải ở cơ sở cần chặt chẽ, rõ ràng hơn, vừa bổ sung những nội dung mới, vừa bảo đảm không làm thay đổi bản chất của hòa giải ở cơ sở, tạo thuận lợi cho hòa giải viên trong quá trình thực hiện.

Kết luận tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo ghi nhận đầy đủ các ý kiến góp ý của đại biểu, nghiên cứu để tiếp tục chỉnh lý dự thảo Nghị định. Việc hoàn thiện dự thảo theo hướng bám sát Luật, rõ ràng, khả thi, phù hợp điều kiện cơ sở, bảo đảm tính tự nguyện và phát huy vai trò của hòa giải viên, tổ hòa giải được xác định là yêu cầu xuyên suốt, nhằm tạo cơ sở thuận lợi cho việc tổ chức thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 từ ngày 01/3/2027.

Diệu Anh