Nỗi trăn trở từ những “ngôi mộ gió”

Những ngày tháng Bảy, Đại tá Trần Tường Huấn vẫn cùng với các thành viên Ban liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 1-U Minh, Quân khu 9 (khu vực Hà Nội) rong ruổi trên những chuyến công tác vào các tỉnh Cần Thơ và Vĩnh Long để tìm kiếm thông tin liệt sĩ, với sự tri ân thiêng liêng “trả lại tên cho đồng đội” - những người đã hy sinh nhưng chưa được biết danh tính trên bia mộ.

Đối với những người lính từng kề vai sát cánh qua các cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, tình đồng chí, đồng đội là sợi dây gắn kết thiêng liêng không gì thay thế. Có người trở về mang trên mình thương tật, có người mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Nhưng dù ở đâu, những người lính năm xưa vẫn mang trong lòng nỗi day dứt về những đồng đội chưa được trở về với tên tuổi của mình. Những tấm bia ghi dòng chữ “Liệt sĩ chưa xác định được danh tính” luôn là nỗi trăn trở khôn nguôi. Bởi phía sau mỗi ngôi mộ ấy là một cuộc đời, một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm.

Theo Đại tá Trần Tường Huấn, trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tham gia bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế giúp nước Campuchia, Trung đoàn 1-U Minh đã có những đóng góp quan trọng vào sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Giữa bom đạn chiến trường, những người lính tuổi đôi mươi cùng chia nhau nắm cơm, cùng vượt qua gian khổ, cùng động viên nhau giữ vững niềm tin vào ngày chiến thắng. Thế nhưng, chiến tranh khốc nghiệt đã khiến nhiều chiến sĩ mãi mãi nằm lại nơi chiến trường, chưa xác định được danh tính. Hành trình tìm lại tên cho các anh vẫn đang được những người đồng đội năm xưa kiên trì thực hiện.

Bởi với mỗi gia đình liệt sĩ, một cái tên không chỉ là thông tin trên giấy tờ, mà là cả một cuộc đời. Có những người mẹ đã đi hết cuộc đời mà chưa biết con mình nằm lại nơi đâu. Có những người vợ giữ mãi tấm ảnh cũ, chờ một ngày được gọi đúng tên người chồng đã hy sinh. Hành trình ấy vì thế không chỉ là cuộc tìm kiếm hài cốt, mà còn là hành trình tìm lại sự đoàn tụ, trả lại sự bình yên cho những gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ.

Những bước chân không mỏi trên hành trình tri ân liệt sĩ

Theo Đại tá Trần Tường Huấn, hành trình “trả lại tên cho đồng đội” của Ban liên lạc cựu chiến binh Trung đoàn 1-U Minh được đẩy mạnh từ năm 2019. Tháng 6-2019, đoàn tham gia lấy mẫu tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Vĩnh Long với 19 mộ. Tất cả đều kỳ vọng, nhưng kết quả giám định ADN cuối năm cho thấy chưa xác định được danh tính trường hợp nào.

Từng đối mặt với hoài nghi như “mò kim đáy biển”, nhưng những người lính năm xưa quyết không nản chí. Đối với họ, còn sức khỏe là còn đi tìm đồng đội. Chính sự kiên định đó, từ năm 2019 đến nay, nhiều chuyến đi vào Nam ra Bắc, tìm nhân chứng, tìm nơi được xác định là địa điểm chôn cất ban đầu sau các trận đánh, rồi lần lượt đến 4 nghĩa trang liệt sĩ tại Vĩnh Long là: Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Vĩnh Long; Nghĩa trang liệt huyện Tam Bình (cũ); Nghĩa trang liệt sĩ huyện Trà Ôn (cũ); Nghĩa trang liệt sĩ thị xã Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh (cũ) để thu thập thông tin.

Sau hơn 7 năm, Ban liên lạc cựu chiến binh Trung đoàn 1-U Minh, Quân khu 9 (khu vực Hà Nội) đã phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức 7 đợt lấy mẫu tại 4 nghĩa trang với tổng số 293 mộ; kết nối gần 200 thân nhân liệt sĩ trên cả nước để làm hồ sơ giám định ADN. Tính đến nay, 57 hài cốt liệt sĩ đã được xác định danh tính; 20 hài cốt liệt sĩ được di chuyển và phối hợp địa phương tổ chức trang trọng lễ đón nhận, truy điệu, an táng tại quê nhà.

Đặc biệt, tháng 7-2025, cùng sự vào cuộc quyết liệt của Bộ Quốc phòng và các cơ quan liên quan, đã xác định được danh tính 6 hài cốt liệt sĩ Trung đoàn 1, trong đó 4 trường hợp được trả lại tên. Có những gia đình chờ đợi suốt hơn 50 năm, nhưng cũng có những người thân không kịp đợi đến ngày nhận kết quả.

Tại Lễ công bố kết quả xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tháng 3-2026, 4 liệt sĩ thuộc Trung đoàn 1-U Minh đã được trả lại tên sau nửa thế kỷ, gồm: Phạm Văn Điện, Vũ Hồng Doanh, Lê Quyết Chiến và Nguyễn Huy Tơ. Đó không chỉ là niềm vui của gia đình mà còn là sự thanh thản với những người đồng đội còn sống.

Trong hành trình đi tìm đồng đội, ký ức về những năm tháng kề vai sát cánh nơi chiến trường luôn hiện hữu trong tâm trí những người lính năm xưa. Ba chiến sĩ cùng tiểu đội thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 309, Trung đoàn 1-U Minh, Quân khu 9 đã anh dũng hy sinh, để lại niềm tiếc thương và day dứt khôn nguôi trong lòng đồng đội. Đó là liệt sĩ Phan Văn Sáng (tỉnh Hà Bắc cũ), hy sinh tháng 11-1974 trong trận đánh đồn địch tại Tập Ngãi (tỉnh Trà Vinh cũ), hiện cũng chưa xác định được phần mộ; liệt sĩ Đặng Văn Chanh (Hà Nội), hy sinh tháng 1-1975 trong trận đánh Phân chi khu Đôn Châu (tỉnh Trà Vinh cũ), đến nay vẫn chưa xác định được nơi chôn cất ban đầu; riêng liệt sĩ Nguyễn Văn Chung (Hà Nội) hy sinh tháng 3-1975 trong trận đánh Phân Chi khu Vĩnh Xuân (tỉnh Vĩnh Long), đã được tìm qua giám định ADN tháng 10-2022 tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Trà Ôn (cũ), tỉnh Vĩnh Long.

Những con số không chỉ phản ánh kết quả, mà còn là minh chứng cho sự kiên trì, trách nhiệm và nghĩa tình. Đằng sau đó là những chuyến đi dài, là công sức, tiền bạc do chính các cựu chiến binh tự bỏ ra, là sự phối hợp của các cơ quan chức năng và sự đồng hành của chính quyền địa phương.

“

Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được phát động đã mang ý nghĩa đặc biệt đối với công tác “Đền ơn đáp nghĩa” trong giai đoạn hiện nay. Đây không chỉ là cuộc “chạy đua với thời gian” khi nhân chứng ngày càng ít, mà còn là cơ hội quý để đưa nhiều liệt sĩ trở về với gia đình.

Đại tá, cựu chiến binh Trần Tường Huấn

Ở tuổi 72, cựu chiến binh Trần Tường Huấn vẫn rong ruổi trên những cung đường dài. Ông và đồng đội tin rằng, chỉ cần còn một ngôi mộ chưa có tên, hành trình tri ân vẫn phải tiếp tục. Bởi mỗi cái tên được tìm lại là thêm một gia đình có được niềm hạnh phúc đoàn tụ, thêm một người lính được trở về đúng với danh phận của mình - người đã hiến trọn tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.