Hoàn thiện hành lang pháp lý thúc đẩy ngành hàng không phát triển

Luật năm 2025 được xây dựng nhằm thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, hoàn thiện cơ chế, chính sách trong lĩnh vực hàng không dân dụng; thực hiện cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế; tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước lĩnh vực hàng không dân dụng; khắc phục những vướng mắc, bất cập; đề xuất giải quyết các vấn đề mới, vấn đề phát sinh; khơi thông các điểm nghẽn, tạo động lực mới cho sự phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế, bảo đảm quốc phòng - an ninh trong kỷ nguyên mới.

Thực hiện tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, Luật năm 2025 chỉ quy định những vấn đề khung mang tính nguyên tắc, vì vậy, Luật năm 2025 đã giảm 95 điều so với Luật Hàng không dân dụng trước đó; đồng thời có nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung mới nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy ngành hàng không phát triển, cụ thể[1]:

Bảo đảm đáp ứng các yêu cầu của Công ước/điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên

Để bảo đảm các quy định tại Công ước Chicago về hàng không dân dụng quốc tế năm 1944 và các điều ước mà Việt Nam là thành viên, cũng như các yêu cầu của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế ICAO, phù hợp với thông lệ quốc tế, Luật năm 2025 đã sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng, cụ thể như sau: (i) Sửa đổi quy định về Nhà chức trách hàng không và Nhà chức trách an ninh hàng không để phân định rõ thẩm quyền trong công tác quản lý nhà nước, bảo đảm yêu cầu của Công ước Chicago; (ii) Sửa đổi quy định liên quan đến quản lý, khai thác tàu bay và xuất khẩu tàu bay để bảo đảm tuân thủ điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; (iii) Sửa đổi quy định về tổ chức, sử dụng và khai thác vùng trời, về quản lý hoạt động bay theo nguyên tắc linh hoạt, đáp ứng yêu cầu an toàn, liên tục, điều hòa và hiệu quả, tuân thủ quy định về quản lý, sử dụng, bảo vệ vùng trời, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia và an toàn thông tin, tuân thủ quy định của Công ước Chicago; sửa đổi quy định về hoạt động hàng không chung, hàng không chuyên dùng và vận chuyển hàng không thương mại để phù hợp với phân loại của Công ước Chicago; (iv) Bổ sung các quy định về người đứng đầu của Nhà chức trách hàng không, giám sát viên hàng không, thẩm quyền áp dụng miễn trừ của Nhà chức trách hàng không, ban hành hoặc công nhận áp dụng quy trình, tiêu chuẩn, quy định, hướng dẫn của quốc tế nhằm thực hiện yêu cầu của ICAO, quy định của Công ước Chicago; (v) Bổ sung quy định về điều tra an toàn sự cố nghiêm trọng, tai nạn tàu bay độc lập và tách biệt với hoạt động giám sát an toàn hàng không của Nhà chức trách hàng không theo quy định của Annex 13 (ICAO); (vi) Bổ sung Chương mới về hệ thống quản lý an toàn hàng không để đảm bảo yêu cầu tại Điều 28 Công ước Chicago và Phụ ước 19 của ICAO; (vii) Bổ sung quy định thành viên tổ bay, kiểm soát viên không lưu phải được đánh giá sức khỏe tại cơ sở y tế đủ điều kiện và được Nhà chức trách hàng không Việt Nam cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ để phù hợp với quy định của ICAO; (viii) Bổ sung quy định cụ thể hóa quyền lợi quốc tế đối với tàu bay, trang thiết bị tàu bay đăng ký theo hệ thống đăng ký quốc tế được quy định tại Công ước và Nghị định thư Cape Town; (ix) Bổ sung quy định cho phép Nhà chức trách hàng không, Nhà chức trách an ninh hàng không và các tổ chức cung cấp dịch vụ công được giữ lại một phần hoặc toàn bộ phí thu được theo quy định của Chính phủ. Nguồn kinh phí này được sử dụng để hỗ trợ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hợp tác quốc tế, đầu tư phát triển và hiện đại hóa hệ thống giám sát theo tiêu chuẩn ICAO; đồng thời đảm bảo nguồn lực duy trì cơ chế đặc thù cho đội ngũ nhân sự thực hiện nhiệm vụ an toàn, an ninh hàng không. Việc luật hóa cơ chế này nhằm đảm bảo tính độc lập và nguồn tài chính ổn định cho Nhà chức trách trong vai trò trung tâm về thiết lập tiêu chuẩn, cấp phép và giám sát tuân thủ theo các nguyên tắc của Công ước Chicago (Doc 9082) về đảm bảo đủ nguồn lực cho Nhà chức trách.

Làm rõ trách nhiệm của người vận chuyển, bảo vệ tốt hơn quyền lợi của khách hàng

Luật năm 2025 đã sửa đổi các nội dung liên quan đến vận chuyển hàng không, nghĩa vụ của người vận chuyển đối với hành khách nhằm làm rõ trách nhiệm của người vận chuyển, tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi của hành khách khi tham gia vận chuyển; làm rõ phạm vi điều chỉnh, trách nhiệm quản lý, điều phối slot góp phần giảm tình trạng chậm chuyến, hủy chuyến, nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ hành khách, đảm bảo điều hòa liên tục, hiệu quả năng lực của các cảng hàng không, nhu cầu của các hãng hàng không trong hoạt động vận chuyển.

Việc hoàn thiện khung pháp lý về nghĩa vụ của hãng hàng không trong các trường hợp chậm, hủy chuyến và các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực hàng không giúp người dân yên tâm hơn khi sử dụng dịch vụ. Đồng thời, việc minh bạch hóa các quy trình an toàn, an ninh và chuẩn hóa các điều khoản hợp đồng vận chuyển tạo điều kiện để hành khách thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình, góp phần xây dựng văn hóa giao thông hàng không văn minh. Các chính sách về hỗ trợ đối tượng ưu tiên và đơn giản hóa thủ tục tại cảng hàng không giúp người dân tiết kiệm thời gian và tiếp cận dịch vụ hàng không một cách thuận tiện, bình đẳng hơn.

Rút ngắn thủ tục khi thực hiện dự án đầu tư mở rộng, nâng cấp công trình tại cảng hàng không

Luật năm 2025 bổ sung quy định cho phép khi thực hiện dự án đầu tư mở rộng, nâng cấp công trình tại cảng hàng không trên diện tích đất đã được Nhà nước cho thuê thì không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư để đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn quy trình. Tuy nhiên, việc đầu tư xây dựng cảng hàng không, công trình tại cảng hàng không phải bảo đảm nguyên tắc: tuân thủ quy hoạch chi tiết cảng hàng không, phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời, phải bảo đảm kết nối đồng bộ các kết cấu hạ tầng tại cảng hàng không, kết nối cảng hàng không với hạ tầng giao thông vận tải hành khách công cộng khác, kết nối giao thông giữa các cảng hàng không trong một khu vực. Bảo đảm các yêu cầu về quản lý, khai thác các công trình lưỡng dụng cho cả mục đích quốc phòng, an ninh và mục đích dân sự. Tuân thủ các quy định về năng lực nhà thầu, điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài; điều kiện chuyển nhượng dự án, doanh nghiệp dự án, vốn, tài sản hình thành trong và sau đầu tư cho nhà đầu tư nước ngoài hoặc tổ chức có vốn đầu tư nước ngoài[2].

Phát huy chức năng lưỡng dụng của cảng hàng không

Luật năm 2025 sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến đất cảng hàng không tại Luật Đất đai nhằm đảm bảo tính đồng bộ với Luật năm 2025 về chính sách đầu tư, xây dựng và quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp. Theo đó, Luật xác lập rõ các hình thức sử dụng đất, bổ sung quy định cho phép nhà đầu tư được cho thuê lại quyền sử dụng đất theo hình thức trả tiền hằng năm; đồng thời quy định cụ thể việc sử dụng đất quốc phòng, an ninh phục vụ mục đích lưỡng dụng. Những sửa đổi này nhằm tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động đầu tư, nâng cấp kết cấu hạ tầng cảng hàng không theo quy hoạch và thu hút nguồn lực xã hội hóa thông qua các cơ chế về cho thuê lại đất, miễn, giảm tiền sử dụng đất.

Bên cạnh đó, Luật năm 2025 bổ sung các quy định quản lý, sử dụng tài sản kết cấu hạ tầng hàng không nhằm phát huy chức năng lưỡng dụng của cảng hàng không, sân bay thông qua các quy định như: việc đầu tư xây dựng cảng hàng không, công trình tại cảng hàng không bảo đảm các yêu cầu về quản lý, khai thác các công trình lưỡng dụng; sân bay thuộc cảng hàng không được khai thác lưỡng dụng; tạo hành lang pháp lý để bổ sung nguồn lực đầu tư nâng cấp, cải tạo, mở rộng, khai thác có hiệu quả cảng hàng không chuyên dùng, sân bay lưỡng dụng, khẳng định nguyên tắc “tăng cường quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ chiến lược, trọng yếu, thường xuyên”, phù hợp với nhu cầu khai thác thực tế hiện nay, nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước về cảng hàng không, tối đa hóa tiềm năng khai thác của cảng hàng không.

Ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong ngành hàng không

Thực hiện chủ trương của Đảng về đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và phát triển công nghiệp hàng không theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 17/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về việc tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 03/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường và Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/02/2020 của Bộ Chính trị về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Luật năm 2025 đã bổ sung các nội dung: (i) Bổ sung quy định về cơ sở dữ liệu ngành hàng không dân dụng nhằm khai thác có hiệu quả cơ sở dữ liệu quốc gia và ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao hiệu quả trong hoạt động quản lý nhà nước chuyên ngành; (ii) Bổ sung quy định về nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển giao công nghệ và phát triển công nghiệp hàng không để nâng cao năng lực sản xuất nội địa và chủ động về công nghệ

Như vậy, việc Luật năm 2025 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2026 cơ bản tháo gỡ các “điểm nghẽn”, vướng mắc trong hoạt động hàng không dân dụng; giúp tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước; khơi thông nguồn lực, tạo ra những chuyển biến mới tích cực, sâu rộng giúp ngành hàng không “cất cánh” mạnh mẽ trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.

[1] Tài liệu giới thiệu Luật Hàng không dân dụng Việt Nam số 130/2025/QH15 ngày 09/01/2026 của Bộ Xây dựng.

[2] Nhật An, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam (sửa đổi): Khơi thông điểm nghẽn, tạo động lực mới cho ngành hàng không dân dụng, https://daibieunhandan.vn/luat-hang-khong-dan-dung-viet-nam-sua-doi-khoi-thong-diem-nghen-tao-dong-luc-moi-cho-nganh-hang-khong-dan-dung-10406793.html, truy cập ngày 20/6/2026.