Ứng dụng công nghệ số cùng hành động vì khí hậu

Từ những việc làm nhỏ trong trường học, em Nguyễn Thanh Mai, học sinh lớp 9A4, Trường THCS Ngô Sĩ Liên (Hà Nội), đã xây dựng mô hình “Điểm xanh” (Green Points) nhằm khuyến khích học sinh hình thành thói quen sống thân thiện với môi trường.

Mô hình được triển khai ở ba cấp độ gồm cá nhân, lớp học và liên đội. Mỗi học sinh được ghi nhận “điểm xanh” khi thực hiện các hành động như phân loại rác, mang bình nước cá nhân, thu gom giấy vụn, tiết kiệm điện nước hoặc tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường. Điểm của từng cá nhân được cộng dồn thành điểm của tổ, lớp và liên đội, từ đó tạo động lực thi đua giữa các tập thể.

Thanh Mai cho rằng, nếu mỗi học sinh thực hiện một hành động xanh mỗi ngày, mỗi lớp học có một mục tiêu xanh mỗi tháng và mỗi liên đội có một phong trào xanh mỗi năm thì sẽ góp phần xây dựng môi trường học đường sạch đẹp, văn minh và có trách nhiệm hơn.

Không chỉ dừng lại ở những hoạt động cộng đồng, nhiều bạn trẻ còn ứng dụng khoa học công nghệ để tìm lời giải cho các vấn đề môi trường.

Nguyễn Vũ Bảo Khang, học sinh Trường THPT Chuyên Võ Nguyên Giáp (tỉnh Quảng Trị), cho biết, thông qua các hoạt động như “Ngày Chủ nhật xanh”, trồng cây, làm sạch biển hay hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả thiên tai, nhiều thanh thiếu niên địa phương đã trở thành lực lượng nòng cốt trong công tác bảo vệ môi trường.

Riêng năm 2025, các cấp bộ Đoàn trong tỉnh đã tổ chức 8 đợt ra quân “Ngày Chủ nhật xanh” với sự tham gia của hàng chục nghìn lượt đoàn viên, thanh niên, đồng thời trồng mới hơn 641.000 cây xanh. Từ thực tiễn đó, nhóm của Bảo Khang đã phát triển dự án CarbonLifeSim và xuất sắc giành giải Nhất Cuộc thi “Thanh thiếu niên hành động ứng phó với biến đổi khí hậu tỉnh Quảng Trị năm 2026”. Dự án xây dựng nền tảng số giúp người dùng theo dõi lượng phát thải carbon trong sinh hoạt hằng ngày, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu tiêu thụ năng lượng và đưa ra các khuyến nghị giảm phát thải phù hợp.

Theo Bảo Khang, để các sáng kiến môi trường phát huy hiệu quả hơn nữa, cần tiếp tục nhân rộng các mô hình hành động vì khí hậu, xây dựng cơ chế hỗ trợ các ý tưởng của thanh niên sau cuộc thi, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong công tác truyền thông, giáo dục về biến đổi khí hậu.

Phát huy vai trò tiên phong của “đại sứ xanh”

Một gương mặt tiêu biểu khác là Trần Nguyên Chương, học sinh lớp 11 chuyên Sinh, Trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh. Em vừa giành giải Nhất Hội thi hùng biện tiếng Anh dành cho học sinh THPT với chủ đề “Sáng kiến công nghệ của học sinh cho vấn đề mua sắm bền vững và giảm nhựa dùng một lần”, đồng thời trở thành đại diện Việt Nam tham dự vòng thi “Nhà lãnh đạo trẻ châu Á” tại Nhật Bản vào tháng 7-2026.

Chinh phục Ban giám khảo bằng ý tưởng ScanX, Nguyên Chương đề xuất một ứng dụng cho phép người tiêu dùng quét mã vạch sản phẩm để biết các thông tin liên quan đến môi trường như lượng nhựa sử dụng, khả năng tái chế bao bì hay mức độ phát thải carbon. Theo em, nhiều người có ý thức bảo vệ môi trường nhưng thiếu thông tin để đưa ra lựa chọn tiêu dùng phù hợp. ScanX hướng tới việc giúp người tiêu dùng mua sắm có trách nhiệm hơn, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp cải tiến bao bì theo hướng bền vững.

Trước đó, năm 2025, khi 16 tuổi, Nguyên Chương cùng nhóm nghiên cứu đã giành giải Nhì cuộc thi Đổi mới sáng tạo vì cuộc sống xanh - Innogreen Life 2025, vượt qua nhiều đội thi đến từ các trường đại học trên cả nước.

Theo anh Hoàng Thái Nam, Phó Trưởng ban Công tác Thanh thiếu nhi Trung ương Đoàn, việc trang bị kiến thức, kỹ năng, ý thức trách nhiệm và năng lực hành động cho thanh thiếu nhi trước những thách thức môi trường là nhiệm vụ của toàn xã hội.

Thời gian qua, các cấp bộ Đoàn, Hội, Đội đã triển khai nhiều chương trình thiết thực như “Ngày Chủ nhật xanh”, “Chống rác thải nhựa”, “Hãy làm sạch biển”, xây dựng trường học xanh, phân loại rác tại nguồn, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ nguồn nước. Nhiều sáng kiến do chính thanh thiếu nhi đề xuất và thực hiện đã góp phần lan tỏa lối sống xanh trong cộng đồng.

Bà Carina Neset, đại diện Plan International Việt Nam nhận định trẻ em và thanh thiếu niên là một trong những nhóm chịu tác động rõ nét nhất của biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, đây cũng là lực lượng có khả năng tạo ra những thay đổi tích cực thông qua các sáng kiến sáng tạo và hành động tại cộng đồng.

Theo bà, để những ý tưởng của người trẻ phát huy hiệu quả, cần có sự đồng hành của các cơ quan quản lý, nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội. Khi được tạo điều kiện và trao cơ hội, thanh thiếu nhi hoàn toàn có thể trở thành những “đại sứ xanh”, góp phần xây dựng tương lai phát triển bền vững và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.