Chiều 19-10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, các đại biểu Quốc hội Đoàn thành phố Hà Nội thảo luận tại Tổ về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi); dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Đại biểu Trần Thanh Hà, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội điều hành phiên thảo luận.

Bảo vệ người dám nghĩ, dám làm trên cơ sở pháp luật rõ ràng

Thảo luận tại Tổ đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, đại biểu Dương Đức Hải cho biết, bảo vệ người dám đổi mới, sáng tạo là nội dung quan trọng trong lần sửa đổi này. Hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ hoặc áp dụng mô hình kinh doanh mới luôn tiềm ẩn rủi ro, không phải thử nghiệm nào cũng thành công.

“

“Vì vậy, việc xem xét trách nhiệm cần căn cứ vào bản chất hoạt động, điều kiện thực tế, thông tin mà người thực hiện có tại thời điểm ra quyết định và các biện pháp phòng ngừa rủi ro đã áp dụng”, đại biểu Dương Đức Hải nêu quan điểm.

Theo đại biểu Dương Đức Hải, nếu chỉ khi thử nghiệm thành công, người thực hiện mới biết mình được pháp luật bảo vệ thì cơ chế này khó tạo được sự yên tâm, thậm chí khiến cán bộ, người có năng lực tiếp tục chọn phương án an toàn, ngại quyết định và không dám nhận việc khó.

Đại biểu đánh giá cao quy định tại Điều 26 của dự thảo về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hành vi gây thiệt hại trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ hoặc thử nghiệm mô hình kinh doanh mới trong những trường hợp luật định.

Để quy định thực sự đi vào cuộc sống, đại biểu đề nghị làm rõ căn cứ đánh giá hành vi đổi mới, sáng tạo. Cụ thể, một nhóm nghiên cứu đã tuân thủ yêu cầu chuyên môn, thực hiện các biện pháp phòng ngừa và chuẩn bị phương án ứng phó rủi ro nhưng kết quả thử nghiệm không đạt như dự kiến. Khi đó, cần đánh giá những nghĩa vụ đã thực hiện và điều kiện thực tế tại thời điểm triển khai, không chỉ căn cứ vào kết quả cuối cùng.

Đại biểu nhấn mạnh, thử nghiệm thất bại không đồng nghĩa với việc người thực hiện có tội. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định đầy đủ hành vi, lỗi và các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật trước khi kết luận về trách nhiệm hình sự.

Đồng thời, dự thảo cần quy định cụ thể các yêu cầu phòng ngừa rủi ro, phương án được phê duyệt và điều kiện về năng lực chuyên môn. Những căn cứ rõ ràng sẽ giúp người thực hiện biết trước nghĩa vụ của mình, đồng thời tạo cơ sở thống nhất cho cơ quan tiến hành tố tụng khi xem xét trách nhiệm.

Thảo luận về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề nghị nghiên cứu tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra khu vực nhằm chuyên nghiệp hóa hoạt động điều tra, sử dụng hiệu quả đội ngũ Điều tra viên và nâng cao chất lượng giải quyết các vụ án.

Theo đại biểu, khi thiết kế mô hình tổ chức Cơ quan điều tra, bên cạnh yêu cầu tinh gọn đầu mối, phân định thẩm quyền và bảo đảm chỉ đạo thống nhất, cần chú trọng tạo điều kiện để Điều tra viên chuyên tâm thực hiện nhiệm vụ, tích lũy kinh nghiệm và nâng cao chuyên môn.

Thực tế, Trưởng Công an cấp xã, Phó Trưởng Công an cấp xã phải đảm nhiệm nhiều công việc như quản lý địa bàn, bảo đảm an ninh, trật tự, quản lý hành chính và xử lý các vụ việc phát sinh. Trong khi đó, điều tra hình sự đòi hỏi quá trình thu thập, đánh giá chứng cứ, xác định vai trò của từng người và tuân thủ chặt chẽ trình tự, thủ tục tố tụng. Việc kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ có thể hạn chế thời gian và điều kiện dành cho công tác điều tra chuyên sâu.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định mô hình Cơ quan Cảnh sát điều tra khu vực ngay trong luật, với phạm vi, thẩm quyền phù hợp và gắn kết với tổ chức cơ quan thực hành quyền công tố, cơ quan xét xử ở khu vực. Theo đó, Công an cấp xã tiếp tục phát huy vai trò nắm tình hình, tiếp nhận tin báo và xử lý ban đầu theo thẩm quyền; lực lượng Điều tra viên được tổ chức tập trung để trực tiếp thực hiện hoạt động điều tra.

Nâng cao hiệu quả đấu tranh với tội phạm trên không gian mạng

Phát biểu thảo luận về các dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá cao sự chuẩn bị hồ sơ, báo cáo tiếp thu, giải trình của cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan trình và chất lượng các báo cáo thẩm tra.

Để hoàn thiện các dự án luật, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đại biểu đề nghị bịt kín những lỗ hổng pháp lý, xử lý nghiêm các hành vi tạo điều kiện cho tội phạm và nâng cao năng lực điều tra trên không gian mạng.

Theo đại biểu, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng và rửa tiền diễn biến phức tạp, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng. Các đối tượng thường sử dụng SIM điện thoại không chính chủ, tài khoản ngân hàng mua, thuê, mượn để tiếp cận nạn nhân, thực hiện hành vi gian dối, sau đó nhanh chóng phân tán, tẩu tán tài sản. Vì vậy, cần xử lý nghiêm ngay từ các hành vi tiền đề nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm.

Đại biểu đề nghị hoàn thiện 5 điều của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), cụ thể. Thứ nhất, sửa đổi Điều 189 về tội vi phạm quy định về hoạt động ngân hàng, hoạt động khác liên quan đến hoạt động ngân hàng. Đối với quy định tại điểm k khoản 1 về hành vi mở hộ, cho thuê, bán tài khoản thanh toán, thẻ ngân hàng và các tài khoản liên quan với số lượng từ 10 đơn vị trở lên, đại biểu cho rằng ngưỡng này còn cao, chưa bao quát thực tiễn.

Đại biểu cũng đề nghị hạ ngưỡng xử lý hình sự xuống từ 2 đơn vị trở lên; đồng thời bổ sung trường hợp dưới ngưỡng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, hoặc tài khoản được sử dụng để thực hiện tội phạm khác. Cùng với đó, cần bổ sung các hành vi mua, thuê, mượn, thu gom, tàng trữ, cung cấp và sử dụng trái phép tài khoản thanh toán, thẻ ngân hàng, ví điện tử của người khác.

Thứ hai, sửa đổi Điều 276 về tội thu thập, sản xuất, tàng trữ, chuyển giao, phát tán trái pháp luật thiết bị, phần mềm, thông tin, dữ liệu điện tử nhằm xâm phạm an ninh thông tin mạng và Điều 280 về tội xâm phạm dữ liệu cá nhân.

Đại biểu đề nghị bổ sung tình tiết tăng nặng định khung đối với hành vi thu thập, mua bán, chuyển giao dữ liệu tài khoản ngân hàng, thông tin đăng ký SIM điện thoại có tính chất chuyên nghiệp hoặc nhằm thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, rửa tiền hay tội phạm khác.

Thứ ba, sửa đổi Điều 157 về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Điều 278 về tội sử dụng hệ thống thông tin hoặc phương tiện điện tử chiếm đoạt tài sản. Đại biểu đề nghị bổ sung tình tiết tăng nặng định khung đối với hành vi sử dụng SIM điện thoại không chính chủ, tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử của người khác để chiếm đoạt tài sản, qua đó xử lý nghiêm thủ đoạn phạm tội tinh vi, che giấu dấu vết và gây khó khăn cho công tác điều tra.

Thảo luận về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đại biểu Lê Nhật Thành cho biết, thực tiễn cho thấy tội phạm ngày càng có xu hướng hoạt động theo nhóm với cơ cấu chặt chẽ, phân công vai trò, phối hợp thực hiện hành vi phạm tội trong thời gian dài. Sự phát triển của công nghệ và hội nhập quốc tế còn tạo điều kiện để các nhóm tội phạm tuyển mộ, điều hành hoạt động trên không gian mạng, mở rộng phạm vi xuyên địa phương, xuyên quốc gia.

Do đó, việc bổ sung quy định tại Điều 18 và Điều 310 của dự thảo là cần thiết, góp phần khắc phục khoảng trống pháp lý trong xử lý hành vi thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức. Quy định này tạo cơ sở để cơ quan chức năng chủ động ngăn chặn nguy cơ tội phạm từ sớm, thay vì chỉ xử lý từng hành vi sau khi hậu quả xảy ra, qua đó nâng cao hiệu quả đấu tranh với tội phạm có tổ chức, quy mô lớn và hoạt động trên không gian mạng.