Chuyển đổi số từ những lớp học

Những mô hình STEM, hệ thống điều khiển Robotics hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo không còn là khái niệm xa lạ với nhiều học sinh trên địa bàn phường Đống Đa. Mới đây, hội thảo “Đổi mới sáng tạo cùng STEM-AI-Robotics trong giáo dục phổ thông” được địa phương tổ chức, các em có cơ hội trực tiếp trải nghiệm, tìm hiểu nguyên lý hoạt động của thiết bị tự động hóa, thực hành lập trình và khám phá những ứng dụng công nghệ trong đời sống.

Không chỉ mang đến những trải nghiệm mới mẻ, hoạt động còn giúp học sinh rèn luyện tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề và khơi dậy niềm yêu thích khoa học. Đây cũng là cách các nhà trường từng bước đưa chuyển đổi số vào hoạt động giáo dục, thay vì chỉ dừng lại ở việc trang bị máy tính hay sử dụng giáo án điện tử.

Hiện nay, các trường tiểu học và THCS trên địa bàn phường Đống Đa đã hoàn thành phát hành học bạ số cho 10.418 học sinh thuộc 261 lớp; 204 giáo viên các cấp học được tập huấn chuyên sâu về ứng dụng AI. Các cơ sở giáo dục cũng đang đẩy mạnh mô hình trường học thông minh, tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý và giảng dạy.

Những con số trên cho thấy chuyển đổi số giáo dục đang được triển khai trên cả hai phương diện: Đổi mới quản trị nhà trường và nâng cao năng lực công nghệ cho đội ngũ giáo viên. Trong đó, học bạ số góp phần giảm bớt hồ sơ giấy, thuận lợi cho việc quản lý, tra cứu thông tin học tập; còn việc bồi dưỡng kỹ năng AI giúp giáo viên có thêm công cụ xây dựng bài giảng, thiết kế hoạt động học tập phù hợp với học sinh.

Phó Chủ tịch UBND phường Đống Đa Nguyễn Trọng Hải nhấn mạnh: “Chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà trước hết là đổi mới tư duy, phương thức làm việc và cách thức phục vụ nhân dân. Đối với chính quyền cơ sở, giá trị của chuyển đổi số không nằm ở số lượng phần mềm hay thiết bị được đầu tư mà phải được đo bằng hiệu quả giải quyết công việc, sự thuận tiện của người dân và chất lượng phục vụ của chính quyền”.

Quan điểm này cũng đặt ra yêu cầu đối với các nhà trường: Chuyển đổi số phải mang lại lợi ích thiết thực, giúp giáo viên giảm áp lực hành chính, học sinh có thêm cơ hội phát triển năng lực và phụ huynh thuận tiện hơn trong việc theo dõi quá trình học tập của con em.

Các hoạt động ở phường Đống Đa không phải là cá biệt vì theo kế hoạch của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, nội dung giáo dục AI được triển khai đồng bộ đối với học sinh phổ thông và học viên giáo dục thường xuyên cấp THPT, với thời lượng 12 tiết/lớp/năm học. Nội dung được tổ chức dưới hình thức chuyên đề, không hình thành môn học mới, không có đầu điểm riêng và không yêu cầu phụ huynh mua sắm thiết bị, phần mềm bắt buộc.

Đáng chú ý, giáo dục AI không đơn thuần là hướng dẫn học sinh sử dụng công cụ công nghệ mà còn chú trọng hình thành tư duy số, khả năng đánh giá thông tin, ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân và sử dụng AI có trách nhiệm. Điều này đòi hỏi giáo viên không ngừng cập nhật kiến thức, đổi mới phương pháp giảng dạy, đồng thời giữ vai trò định hướng để học sinh không phụ thuộc vào công nghệ.

Cơ chế đặc thù tạo thêm dư địa đổi mới

Những chuyển động trong giáo dục Thủ đô đang có thêm cơ sở pháp lý quan trọng từ Luật Thủ đô số 02/2026/QH16, được Quốc hội thông qua ngày 23-4-2026 và có hiệu lực từ ngày 1-7-2026.

Luật tiếp tục khẳng định vị thế Hà Nội là trung tâm lớn về giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của cả nước. Đáng chú ý, Điều 16 trao cho HĐND thành phố thẩm quyền quy định cơ chế quản lý, cơ chế tài chính đối với một số mô hình cơ sở giáo dục, trong đó có trường chất lượng cao, trường tiên tiến, hiện đại và cơ sở thực hiện liên kết giáo dục.

UBND thành phố được bổ sung chương trình giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông trên cơ sở bảo đảm mục tiêu, yêu cầu bắt buộc của chương trình quốc gia. Quy định này mở thêm không gian để Hà Nội chủ động xây dựng những chương trình, mô hình giáo dục phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô, trong đó có giáo dục STEM, năng lực số và khả năng tiếp cận công nghệ mới.

Cùng với đó, Điều 18 của Luật tạo cơ sở để thành phố xây dựng các cơ chế, chính sách phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thúc đẩy quản trị dựa trên dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Sự kết hợp giữa hai nhóm chính sách có ý nghĩa quan trọng. Một mặt, Hà Nội có thêm quyền chủ động trong tổ chức các mô hình giáo dục tiên tiến; mặt khác, thành phố có điều kiện huy động nguồn lực, phát triển hạ tầng và ứng dụng công nghệ phục vụ quản lý, giảng dạy, học tập.

Một bước đi đáng chú ý là ngày 10-9-2026, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội ban hành Quyết định số 3252/QĐ-SGDĐT về Bộ tiêu chí công nhận Trường học số ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. Bộ tiêu chí tạo cơ sở để các trường tự đánh giá mức độ chuyển đổi số, xác định những nội dung cần hoàn thiện, thay vì chỉ nhìn nhận kết quả qua số lượng thiết bị hay phần mềm được trang bị.

Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy, tạo chuyển biến mạnh mẽ và hướng tới kết quả thực chất. Trong đó, triển khai giáo dục AI, đổi mới phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện là những nhiệm vụ được ngành đặc biệt quan tâm.

Tuy nhiên, để những cơ chế đặc thù phát huy hiệu quả, Hà Nội vẫn cần giải quyết bài toán chênh lệch về cơ sở vật chất, trang thiết bị và năng lực số giữa các cơ sở giáo dục. Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân học sinh, kiểm soát thông tin do AI tạo ra và bảo đảm an toàn trên môi trường mạng cũng đặt ra những yêu cầu ngày càng cao.

Đặc biệt, chuyển đổi số không thể chỉ tập trung vào những trường có điều kiện thuận lợi. Các chính sách hỗ trợ cần hướng đến thu hẹp khoảng cách tiếp cận công nghệ, bảo đảm học sinh ở những địa bàn, điều kiện khác nhau đều có cơ hội được trang bị kiến thức và kỹ năng số cần thiết.

Sau hơn ba tháng Luật Thủ đô 2026 có hiệu lực, yêu cầu đặt ra là sớm cụ thể hóa những thẩm quyền đặc thù thành các chính sách có khả năng triển khai trong thực tiễn. Hiệu quả không chỉ được đo bằng số lượng trường học số hay các mô hình ứng dụng AI, mà quan trọng hơn là chất lượng quản trị, giảng dạy và học tập được cải thiện như thế nào để từng bước hình thành nền tảng cho một hệ sinh thái giáo dục số.