Thẩm định chính sách Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)

Nhất trí với sự cần thiết Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú lưu ý, phạm vi của chính sách cần được quy định rõ ràng, thống nhất; có trường hợp phải giữ nguyên quy định để bảo đảm tính chính xác, tránh phát sinh vướng mắc, qua đó tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả thực hiện. 

Với các nội dung liên quan đến phân cấp, phân quyền Thứ trưởng lưu ý đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trao cho chính quyền địa phương, đặc biệt là UBND cấp xã, tạo điều kiện cho chính quyền địa phương chủ động xử lý các vấn đề phát sinh. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật. Đối với Chính sách về hoàn thiện cơ chế lựa chọn và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở đáp ứng yêu cầu thực tiễn, cần lưu ý không hành chính hóa hòa giải viên, cần tạo điều kiện tối đa trong cơ chế tự thỏa thuận. 

Ngoài ra, Thứ trưởng lưu ý các nội dung nghiên cứu xây dựng chính sách hoặc quy định về nguồn tài chính thực hiện công tác hòa giải ở cơ sở; hoàn thiện chính sách theo hướng nâng cao chất lượng; hoàn thiện hồ sơ bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và có cơ sở định lượng rõ ràng.
 

Dự thảo 05 chính sách Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) được đề xuất gồm: Chính sách 1. Hoàn thiện cơ chế lựa chọn và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở đáp ứng yêu cầu thực tiễn  Chính sách 2. Xác định rõ địa vị, phạm vi tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở     Chính sách 3. Bảo đảm nâng cao giá trị pháp lý của kết quả hòa giải thành  Chính sách 4. Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở  Chính sách 5. Quy định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở đáp ứng mô hình chính quyền địa phương 02 cấp

Tại buổi thẩm định, các thành viên Hội đồng đánh giá cao dự thảo hồ sơ chính sánh Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Tuy nhiên để hoàn thiện dự thảo, các thành viên cho rằng, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát và hoàn thiện các chính sách, đảm bảo tính linh hoạt và phù hợp với thực tế; đánh giá kỹ lưỡng các tác động tài chính, đảm bảo nguồn lực và ngân sách phù hợp khi triển khai chính sách mới; đảm bảo tính phù hợp của các chính sách mới với các quy định pháp lý hiện hành; xây dựng chính sách, quy định cụ thể về mẫu biên bản, điều kiện công nhận kết quả việc công nhận hòa giải thành… Đối với nội dung Chính sách về xác định rõ địa vị, phạm vi tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở, đại diện Bộ Tài chính lưu ý nội dung liên quan đến nguồn kinh phí, hiện nay nội dung này chưa được thể hiện rõ trong các tờ trình. Cần xác định cụ thể nguồn từ ngân sách nhà nước, ngân sách địa phương hoặc xã hội hóa, đồng thời đánh giá tác động đến ngân sách để bảo đảm tính khả thi của chính sách. 

Đại diện Bộ Tài chính nêu rõ cần linh hoạt trong vấn đề xây dựng đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở và đẩy mạnh xã hội hóa trong công tác này, khuyến khích đội ngũ chuyên môn, người có trình độ pháp lý hoặc am hiểu pháp luật… tham gia hỗ trợ hoạt động hòa giải ở cơ sở.
  Phát biểu tại buổi thẩm định, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh đánh giá cao các ý kiến góp ý của các thành viên Hội đồng, đồng thời khẳng định sẽ nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến của các thành viên Hội đồng. Theo đó, Cục trưởng thông tin, đối với những nơi còn khó khăn, cơ quan chủ trì nghiên cứu cơ chế bổ sung, điều chỉnh linh hoạt nguồn lực trong hoạt động hòa giải ở cơ sở để bảo đảm triển khai được trên thực tế, việc bổ sung không chỉ để khắc phục thiếu hụt mà còn nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện; tiếp tục nghiên cứu mở rộng theo hướng phù hợp với từng địa bàn. Đây cũng là hoạt động mang tính phục vụ, cung cấp miễn phí cần có cơ chế thu hút sự đóng góp, hỗ trợ tài chính của tổ chức, cá nhân. Về chuyển đổi số, cơ quan chủ trì quy định theo hướng nơi nào có điều kiện thì thực hiện, bảo đảm tính khả thi. 
 

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, toàn diện, vững chắc cho hoạt động hòa giải ở cơ sở đi vào nền nếp, thống nhất, hiệu quả và tiếp tục khẳng định được vị trí, vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Tính đến ngày 31/12/2025, cả nước có 83.579 tổ hòa giải, 547.235 hòa giải viên; hầu hết mỗi thôn, tổ dân phố có 01 tổ hòa giải. Trong giai đoạn 2014 - 2025, cả nước đã tiếp nhận hơn 1,36 triệu vụ việc, trong đó gần 1,1 triệu vụ hòa giải thành, đạt tỷ lệ trung bình trên 81%.  Thực tiễn 12 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở cho thấy, ở những địa phương làm tốt công tác hòa giải ở cơ sở thì tình hình an ninh, trật tự được giữ vững, góp phần ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật hình sự. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, qua hơn 12 năm thực hiện, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đã phát sinh một số khó khăn, vướng mắc. Việc ban hành Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về khuyến khích, phát triển các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; kịp thời tháo gỡ những vướng mắc, bất cập trong các quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, toàn diện và thống nhất nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động hoà giải ở cơ sở, công tác quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở, góp phần thiết thực vào phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.